Biopierwiastki,
czyli makro-, mikro- i ultraelementy.
Gospodarka
wodno-elektrolitowa organizmu człowieka.
Biopierwiastki w
profilaktyce i terapii schorzeń.
Fosfor
– phosphorus, P
Fosfor, podobnie jak wapń jest głównym składnikiem kości. Jest także składnikiem fosfolipidów (np. lecytyny), które budują błony erytrocytów (czerwonych krwinek) i neuronów (komórek nerwowych). Niezbędny do syntezy substancji wysokoenergetycznych i przenośników protonów (np. ADP, NADP, ATP, GTP, UTP, FADP) i kwasów nukleinowych.
We krwi występuje w postaci zjonizowanych fosforanów sodu. Jest czynnikiem utrzymującym równowagę kwasowo-zasadową ustroju.
Fosfor jest również składnikiem enzymów i aktywnych substratów, które mają być włączone do rozmaitych procesów biochemicznych, np. ufosforylowane kwasy tłuszczowe, cukry.
Na gospodarkę fosforowo-wapniową wpływają regulująco między innymi witaminy (D), hormony (kalcytonina, parathormon).
Prawidłowe stężenie fosforu nieorganicznego w surowicy krwi wynosi 0,97-1,61 mmol/l (3-5 mg%).
Spadek stężenia fosforanów (nieorganicznych) we krwi poniżej 0,9 mmol/l określa się jako hipofosfatemia.
Objawy niedoboru fosforu są następujące: ogólne złe samopoczucie, zasadowica lub kwasica oddechowa, kwasica metaboliczna, hemoliza erytrocytów, zwiększona skłonność do infekcji (obniżona chemotaksja i fagocytoza krwinek białych), drżenie kończyn, drgawki, bolesność i osłabienie siły mięśniowej, osteomalacja, zaburzenia oddychania, obniżona kurczliwość mięśnia sercowego, zwiększone wydalanie Ca i Mg oraz glukozy z moczem.
Hipofosfatemia może być spowodowana alkoholizmem, złym odżywianiem, pozajelitowym odżywianiem, zespołem wadliwego trawienia i wchłaniania, nadmierną utratą fosforanów przez nerki i nadmiernym przemieszczaniem fosforu pozakomórkowego do komórek, biegunkami, wymiotami oraz zażywaniem wodorotlenku glinu Al.(OH)3 lub wodorotlenku magnezu Mg(OH)2 (oba wodorotlenki są składnikami niektórych leków na zgagę, nadkwaśność żołądka i przeciw wrzodom żołądka).
Człowiek dorosły potrzebuje ok. 1-2 g fosforu dziennie. Istnieją doniesienia, że młodzież i dzieci powinny w codziennej diecie otrzymywać 2-3 g fosforu (ogólnie przyjęte normy żywienia podają 1-1,2 g).
Do ziół zawierających dużo fosforu należą: babka, szałwia, dzika róża, pokrzywa, mniszek, cykoria, mięta, lubczyk, kozieradka, kolendra, majeranek, nagietek, arnika, bazylia.
Spośród produktów spożywczych bogate w fosfor (P2O5 – pięciotlenek fosforu) są: twaróg półtłusty - 260 mg/100 g, jaja całe – 210 mg, cielęcina – 201 mg, wołowina średnio tłusta - 205 mg, wątroba cielęca - 343 mg, kasza jęczmienna - 269 mg, groch – 388 mg, borowiki suszone - 724 mg, maliny - 35-40 mg, drożdże - 605 mg, czekolada - 283 mg, fasola - 437 mg, płatki owsiane - 397 mg, bułka - 116 mg, bryndza - 550 mg/100 g.
W ustroju może także wystąpić hiperfosfatemia, czyli nadmiar nieorganicznych fosforanów w surowicy krwi (powyżej 1,62 mmol/l). Może ono być spowodowane niewydolnością nerek, nadmierną ilością witaminy D w organizmie, hiperkatabolizmem (nadmiernie nasilone procesy rozkładu związków organicznych i rozpadu tkanek) oraz nadmiernym podawaniem fosforu drogą pozajelitową lub doustną.
Daleko posunięta hiperfosfatemia doprowadza do hipokalcemii (nadmiernego spadku stężenia wapnia we krwi), a tym samym do wystąpienia tężyczki. Ponadto hiperfosfatemia może objawić się zespołem czerwonych oczu i świądem skóry.
---
Pracownia Biochemii i Biologii Medycznej
---
